Vòng lặp của sự mơ hồ và những nỗi sợ

Đứng trước một quyết định lớn, một cơ hội mới, hay một giai đoạn chuyển tiếp quan trọng, nhiều người trải qua một loại cảm giác khó gọi tên. Không phải lo lắng về một rủi ro cụ thể. Không phải sợ một thứ có thể chỉ tay vào. Chỉ là nặng nề, lan rộng, không rõ hình dạng.

Áp lực kết quả. Vấn đề tài chính chưa có lối ra. Sự tự tin lung lay trước một thử thách mới. Một cảm giác mâu thuẫn về mặt lợi ích. Hay cảm giác không chắc mình đang đi đúng hướng dù bề ngoài mọi thứ vẫn đang chạy.

Loại nỗi sợ này không đến từ bên ngoài. Nó đến từ sự mơ hồ bên trong.

1. Nỗi sợ đang tác động đến bạn như thế nào?

Khi nỗi sợ xuất hiện, não bộ không hỏi “cái này có thật không?”
Nó chỉ hỏi, “tôi có an toàn không?”.

Và khi câu trả lời không chắc chắn, nó chuyển sang chế độ phòng thủ, âm thầm và liên tục. Bạn có thể nhận ra điều này qua những dấu hiệu quen thuộc.

• Trong suy nghĩ, tâm trí bắt đầu chạy vòng. Cùng một vấn đề được lật đi lật lại nhưng không đi đến đâu. Bạn nghĩ nhiều hơn nhưng không rõ hơn.
• Trong hành động, bạn trì hoãn không phải vì lười mà vì không biết bắt đầu từ đâu. Hoặc ngược lại, bạn bận rộn liên tục nhưng không chắc mình đang làm đúng việc.
• Trong quyết định, bạn hỏi thêm ý kiến, đọc thêm bài viết, tìm thêm thông tin, nhưng cảm giác không đủ để quyết định vẫn còn đó. Không phải vì thiếu dữ liệu mà vì thiếu điểm tựa bên trong.
• Trong trạng thái tinh thần, bạn mệt mà không rõ vì sao. Lo âu nhẹ trở thành nền nhạc thường trực. Bạn khó hiện diện với thứ đang xảy ra trước mắt vì trong đầu luôn có thứ gì đó chưa được giải quyết.
• Và trong chất lượng sống nói chung, những điều tốt đẹp đang có trở nên khó tận hưởng. Không phải cuộc sống tệ đi mà là bạn ít có mặt với nó hơn.

Đây không phải yếu đuối. Đây là cách hệ thần kinh phản ứng với thứ nó không thể đọc được. Vậy nên vấn đề thực chất không nằm ở nỗi sợ.

2. Nỗi sợ hay Sự mơ hồ? Bản chất vấn đề

Hầu hết chúng ta được dạy cách trực tiếp xử lý nỗi sợ như đối mặt với nó, vượt qua nó, kiểm soát nó. Nhưng có một câu hỏi ít ai dừng lại để hỏi: “Nỗi sợ này thật sự đến từ đâu?”

Hãy tưởng tượng bạn ngồi trong một căn phòng tối hoàn toàn. Bạn không biết căn phòng trông như thế nào, có gì trong đó, ranh giới ở đâu. Và bạn bắt đầu sợ – sợ không phải vì căn phòng này nguy hiểm mà vì bạn không thể thấy được gì, không biết nó ra sao. Nhưng khi ai đó bật đèn lên, nỗi sợ không cần phải “được vượt qua” mà nó tự tan đi.

Bạn thử hình dung lại xem.
Và sự mơ hồ hoạt động theo đúng cơ chế đó. Khi bạn không rõ mình thực sự muốn gì, không rõ mình đang ra sao, điều gì thực sự quan trọng với mình, không rõ tình huống đang ở đâu, không rõ bước tiếp theo là gì,… Khi không rõ thì não bộ không có cách nào đánh giá được “có ổn không?”. Và thứ nó không đọc được, nó mặc định xem đó là mối đe dọa tiềm năng. Nỗi sợ, trong nhiều trường hợp, là tín hiệu của sự thiếu rõ ràng, là báo động của sự mơ hồ.

Thế nhưng, cảm giác mơ hồ sẽ không tự biến mất. Mơ hồ không hoạt động một lần rồi thôi. Nó tạo ra vòng lặp.

Bạn mơ hồ về một điều, não sẽ sinh ra lo âu, và cảm giác lo âu sẽ làm hẹp lại khả năng suy nghĩ rõ ràng. Đây là điều được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu về stress và nhận thức. Khả năng suy nghĩ rõ ràng giảm thì sự mơ hồ tăng lên, và vòng lặp này lại tiếp tục. Đây là lý do tại sao càng lo thì càng khó nghĩ ra cách thoát khỏi cái lo. Không phải bạn không đủ khả năng mà là bạn đang cố giải quyết vấn đề từ bên trong một vòng lặp mà chính vòng lặp đó đang làm hẹp năng lực của bạn.

Nỗi sợ không phải là kẻ thù cần chiến đấu mà đó chỉ là triệu chứng. Thứ cần được xử lý là sự mơ hồ. Đó mới là nguồn gốc.

Live in Flow

3. Đừng xử lý nỗi sợ. Hãy tạo ra sự rõ ràng.

Xử lý nỗi sợ trông như thế này: cố gắng dũng cảm hơn, nhắc nhở bản thân “không sao đâu”, tìm cách giảm cảm giác lo lắng xuống,…

Còn tạo ra sự rõ ràng sẽ trông khác hơn: nhìn thẳng vào thứ đang mơ hồ, tiếp xúc với nó, hiểu nó, và cho não bộ thứ nó cần để không còn phải ở chế độ cảnh giác.

Xử lý nỗi sợ là chiến đấu với triệu chứng. Tạo ra sự rõ ràng là xử lý nguồn gốc. Và khi nguồn gốc được xử lý, nỗi sợ không cần phải bị vượt qua mà nó sẽ tự nhỏ lại và tan biến.

4. Sự rõ ràng thực ra là gì?

Trước khi nói đến các bước cụ thể, có một điều quan trọng cần hiểu: rõ ràng không có nghĩa là biết tất cả mọi thứ. Rõ ràng có nghĩa là biết đủ để bước tiếp. Biết mình đang ở đâu. Biết điều gì quan trọng nhất lúc này. Biết bước kế tiếp là gì, dù chưa thấy hết cả con đường. Não bộ không cần sự chắc chắn tuyệt đối. Nó cần đủ thông tin để không còn phải ở chế độ phòng thủ. Và “đủ” thường ít hơn chúng ta nghĩ.

Có thêm 2 điều cần lưu ý.

• Rõ ràng đến từ bên trong trước, bên ngoài sau.
  Hỏi thêm người khác, đọc thêm bài viết, tìm thêm thông tin có thể giúp, nhưng sẽ không đủ nếu bạn chưa biết mình thực sự đang mơ hồ về cái gì. Không phải thiếu thông tin mà là thiếu tiếp xúc với chính mình.
• Và nhận diện đơn thuần là bước đầu tiên của sự rõ ràng.
  Nhận diện đơn thuần không phải là đặt tên, dán nhãn, hay gắn ý nghĩa cho những gì đang có trong đầu. Không phải phân loại nó là tích cực hay tiêu cực, đúng hay sai, nên giữ hay nên buông. Mà chỉ đơn giản là: biết nó đang ở đó. Nhìn thấy nó như nó đang là. Vì khi bạn bắt đầu đặt tên và dán nghĩa, não bộ ngay lập tức kéo bạn vào một vòng khác: phải nắm giữ thứ tốt, phải xua đuổi thứ xấu, phải giải quyết thứ sai, phải xây dựng thứ đúng. Và bạn lại mắc kẹt, không phải vì vấn đề quay lại, mà vì vòng phản ứng mới vừa được khởi động. Nhận diện đơn thuần thì khác. Bạn thấy nó, và bạn không làm gì thêm với nó. Chính cái khoảng dừng đó, khoảng không có phản ứng đó, là nơi sự rõ ràng bắt đầu hình thành.

5. 5 bước tạo ra sự rõ ràng trong tâm trí

Dưới đây không phải một công thức để “sửa” cảm giác lo âu. Đây là cách thực hành để tiếp xúc với những gì đang thực sự xảy ra bên trong, và nhận diện nó một cách đơn thuần để não bộ có đủ thứ nó cần và bắt đầu thoát khỏi chế độ phòng thủ.

Nỗi sợ mơ hồ không biến mất vì bạn mạnh mẽ hơn hay dũng cảm hơn, nó nhỏ lại khi bạn nhìn thấy rõ hơn.

Nhận diện. Đón nhận. Thấu rõ. Lựa chọn. Hành động.

Và đó chính xác là những gì một người có khả năng lãnh đạo tự thân làm được: không chiến đấu với cảm giác, không chạy trốn khỏi sự mơ hồ, mà quay vào bên trong, tiếp xúc với thực tế đang có, và từ đó đưa ra lựa chọn của mình. Với góc nhìn của Live in Flow, Lãnh đạo tự thân không phải công thức, đó là năng lực. Và năng lực thì có thể được xây dựng từng bước một và trở nên thuần thục theo thời gian.

Trong quá trình thực hành, nếu có điều gì khó hoặc có những cản trở nào bên trong, đừng giữ những băn khoăn cho riêng mình. Bạn có thể đặt lịch CLARITY SESSION cho một buổi trò chuyện 1-1 để mình cùng nhìn nhận và giúp bạn có sự sáng rõ hơn.

Còn một khía cạnh vòng lặp khác có thể bạn quan tâm. Bạn có thể tìm đọc ở chia sẻ Nỗ lực dưới lăng kính Self-leadership.

Chúc bạn luôn sáng rõ.

Rõ ràng không có nghĩa là biết tất cả mọi thứ. Rõ ràng có nghĩa là biết đủ để bước tiếp. Và “đủ” thường ít hơn chúng ta nghĩ.

Live in Flow