07/11/2026 · 31 phút đọc
Tài liệu này dành cho ai, đọc thế nào
Tài liệu này dành cho những anh chị em đã biết khá nhiều về tập trung, đã thử khá nhiều cách, mà vẫn thấy ngày của mình trôi theo một hướng khác với điều mình muốn.
Mọi người đọc chậm thôi, có giấy bút bên cạnh. Ở mỗi phần có một vài câu hỏi để viết xuống. Phần viết mới là phần quan trọng, phần đọc chỉ để dẫn đường.
TRƯỚC KHI BẮT ĐẦU
Một trong những điều quan trọng để quản trị sự tập trung là phải có một cái hướng.
Nên trước khi đọc tiếp, mọi người giúp Khánh một việc: tự cho mình một câu trả lời và viết xuống.
Sau khi đọc xong tài liệu này, mình muốn có được điều gì?
Câu hỏi rất đơn giản, nhưng đây là một thứ rất quan trọng. Bất kỳ khi nào mình tiếp xúc với một thông tin mà không rõ mình cần gì ở nó, mình rất dễ bị rối, mất tập trung, và có rất nhiều hướng đi bị loãng.
Ví dụ chuyện đọc sách. Mọi người hay nói đọc sách là tốt. Nhưng trong thực tế đồng hành với khách hàng, Khánh thấy rõ là đọc sách chưa chắc đã tốt nếu mình không có một mục tiêu rõ ràng. Nạp thông tin vào người mà không có định hướng, không có mục đích, thì nó trở thành một cái khuôn để mình đánh giá, suy diễn đúng sai về mình và người khác. Nó không giúp mình chuyển kiến thức trong sách thành một hành động có ích cho một khía cạnh cụ thể trong cuộc sống.
Sách là vậy, mà video YouTube, bài giảng, mọi thông tin khác cũng vậy. Không có hướng thì nó thành đồ ăn thừa. Ăn đồ ăn thừa nhiều thì béo phì.
VÌ SAO NGƯỜI GIỎI VẪN KHÓ TẬP TRUNG
Trong quá trình đồng hành với các anh chị em khách hàng, Khánh thấy một điểm chung rất rõ.
Mọi người rất giỏi. Tư duy sáng suốt, kiến thức dày, kỹ năng dày, và bằng chứng là mọi người đạt rất nhiều kết quả. Có người làm giám đốc khối, có người làm startup, có người đi du học rồi ở lại làm việc ở Thụy Điển, ở Úc.
Nhưng mọi người vẫn gặp những khó khăn giống nhau, mà năng lực, kinh nghiệm, sự giỏi giang về trí óc, bản lĩnh của mọi người không giải quyết được.
Điểm chung đó là: mọi người đang sống trong một đời sống rất khó cho chuyện quản trị sự tập trung. Có ba thứ tạo nên đời sống ấy.
Một, mình có rất nhiều vai trò. Càng lớn lên càng nhiều vai trò: vai trò trong công ty, với nhân viên, với gia đình, với họ hàng, với cha mẹ hai bên. Thậm chí cả vai trò với chính mình: những dự án riêng, chuyện chăm sóc bản thân. Và ở vai trò nào mình cũng có tiêu chuẩn rất cao, làm gì cũng muốn làm tốt nhất. Hình dung lực của mình chỉ có chừng này, mà phải tản ra cho nhiều thứ, nên nó bị chia nhỏ. Bị xé lẻ như vậy thì sự tập trung bị hạn chế, khó mà hài lòng được.
Hai, sự chú ý của mình là một tài sản rất quý, và đơn vị nào cũng muốn lấy nó. Quảng cáo, các nền tảng, những người có ảnh hưởng đều làm mọi cách để giành được sự chú ý của mình. Vì khi một thứ đã có ấn tượng trong não mình, thì lúc mình quyết định, lựa chọn, ưu tiên, mua hàng, nó sẽ hiện lên đầu tiên, và đó là doanh thu, lợi nhuận cho người ta. Cuộc sống vận hành như thế thì rất khó giữ sự chú ý cho những điều mình muốn. Mình liên tục bị kéo vào các kênh, các sản phẩm, các dịch vụ, bị kích thích nhu cầu, kích thích lòng ham muốn, kích thích cảm giác mình cần phải có nó.
Ba, những người xung quanh mình cũng vậy. Người thân, nhân viên, họ hàng, bạn bè, trong một xã hội vận hành như thế, ai cũng có một cơ chế mặc định là phát tín hiệu mạnh hơn để lấy được sự chú ý của người khác. Có thể là những cơn giận, những lời mời liên tục, những cuộc nói chuyện liên tục, những tin nhắn liên tục. Không ai sai cả.
Nhưng chỉ với ba cái setup đó thôi, sự xao nhãng đã dễ dàng có mặt trong đời sống của mình rồi. Đó là lý do nhiều anh chị em rất giỏi mà vẫn thấy khó trong chuyện quản trị sự tập trung.
Tài liệu này không nói hết được, và cũng không nên. Vì quản trị sự tập trung là một năng lực, mà năng lực thì cần luyện tập. Điều Khánh muốn trao ở đây là một tiền đề cơ bản nhất nhưng thực tế nhất, để mọi người có bước đầu tiên xác lập năng lực này khi quay lại với công việc và cuộc sống của mình.
MÌNH ĐÃ CÓ SẴN NĂNG LỰC TẬP TRUNG
Trước khi nói về điều chưa được, mình nhìn vào điều đang được trước.
Mọi người nhìn lại khoảng thời gian gần đây, một tuần hay một tháng qua, rồi viết xuống:
Có điều gì mình đang tập trung khá tốt, mà không cần tốn nhiều công sức? Nhỏ thôi cũng được, không cần to tát gì.
Rồi viết tiếp:
Cái gì đang giúp mình giữ được cái đà đó? Cứ nhìn lại tự nhiên, không cần đúng sai.
Mỗi người sẽ có những tiêu chí, những bí kíp riêng. Có người thấy việc đó quan trọng và cần thiết với mình. Có người vì nó có niềm vui, ít suy nghĩ, đơn giản. Có người vì nó cuốn hút, dễ dàng, đã thành thói quen. Có việc mình không thích nhưng làm vì trách nhiệm, vì tình thương, như nấu ăn cho con. Có việc vì bắt buộc phải làm, vì từng có kết quả tốt, hoặc vì deadline tới.
Điều này nói lên một điều rất quan trọng: mình không phải không có năng lực tập trung. Mình đang có sẵn nó rồi, vì mình đang tập trung được vào một vài điều. Chỉ là có những thứ mình muốn tập trung mà chưa duy trì được.
Trong điều kiện này, bối cảnh này, với đối tượng này, mình dễ tập trung hơn; ở chỗ khác thì khó hơn. Rõ được điều này là có một định hướng đúng cho chuyện xây dựng năng lực quản trị sự tập trung.
HAI DẠNG TẬP TRUNG
Thường mình định nghĩa tập trung là dành sự chú tâm trọn vẹn cho một việc, và quan trọng nhất là có kết quả.
Nhưng có một điều mọi người cần để ý cùng Khánh: tập trung được bao nhiêu không quan trọng. Tập trung làm việc, tập trung nấu ăn, tập trung chăm sóc sức khỏe, tập thể dục, không quan trọng. Có hai điều quan trọng hơn.
Một là nó tạo ra kết quả gì. Nấu ăn là trách nhiệm, nhưng quan trọng là chuyện nấu ăn đó tạo ra kết quả gì: con mình có khỏe lên không, có hạnh phúc hơn, yên tâm hơn không.
Hai là nó có duy trì được bền vững, đều đặn không.
Vì có những kiểu tập trung như khi deadline tới. Mình bất chấp luôn: thức khuya được, dậy sớm được, không ăn không uống cũng được, và có cảm giác mình hoàn toàn có thể chiến thắng cả thế giới nếu cứ duy trì như vậy. Nhưng mình không làm được. Vì mỗi lần trải qua deadline để có sự tập trung, nó đau đớn và làm mình kiệt sức. Nó không giúp mình duy trì một trạng thái ổn định lâu dài.
Nên khi nói về tập trung, Khánh tạm chia ra hai dạng.
Tập trung không lành mạnh
Là khi mình tập trung có hiệu quả, có kết quả, nhưng nóng, căng, vì có một lực đẩy nào đó rất lớn bắt mình làm. Vì lo, vì sợ, vì tức, vì giận, vì buồn, vì chán, hoặc vì một niềm vui nhất thời. Nên mình không thật sự tập trung vào chính đối tượng mình cần tập trung.
Ví dụ deadline tới, mình phải học, phải làm cho hết. Mình làm để trả nợ thôi, không phải vì có một cảm hứng nào với công việc đó, để nuôi dưỡng một tình yêu hay một sự phát triển chuyên môn lâu dài. Sợ quá thì làm cho xong.
Hay có anh chị em nào thấy mình thiếu ổn định trong chuyện kiếm tiền không? Có lúc rất muốn kiếm thật nhiều tiền, có lúc không còn hứng nữa. Vì lúc muốn là có một yếu tố nào đó thôi thúc, yếu tố đó hết thì mình cũng không duy trì nữa.
Trong lúc ngồi làm thì dễ căng thẳng, cơ thể gồng lên, kiệt quệ. Mỗi lần tập trung sâu như vậy mình cần nghỉ rất nhiều, cần bù đắp lại. Và mình lấn sân sang những phần khác của cuộc sống: lấn sang giờ ngủ, giờ ăn, giờ nghỉ, giờ chơi, giờ với gia đình.
Còn một điều Khánh gặp rất nhiều ở những anh chị em rất giỏi: bị kẹt vào kết quả. Tập trung như vậy rồi mà kết quả không như mình muốn thì rất khó chịu, rất thất vọng, có khi nghi ngờ bản thân, thôi không làm nữa.
Giống như một bạn rất yêu một đất nước, làm mọi thứ để được nhập quốc tịch ở Canada. Bạn rất chỉn chu, chuyên nghiệp, chăm chỉ. Nộp xong thì rớt visa. Rất mệt, rất bực, rất thất vọng, trách bản thân. Đó là cảm giác dính mắc vào kết quả.
Và không chỉ chuyện thất bại. Có nhiều lúc mình tập trung, đạt được một kết quả, sung sướng với nó, xong rồi dừng luôn. Ví dụ mục tiêu là một trăm triệu, có một trăm triệu rồi thì ngừng làm, chơi cho tới khi hết tiền mới làm tiếp. Lúc đó không phải là một quá trình tích lũy, nên sự tích lũy của mình không được tạo ra.
Tập trung như vậy không lành mạnh, vì nó không cho mình một sự duy trì ổn định, đều đặn trong đời sống, ngày này qua ngày khác, tháng này qua tháng khác.
Tập trung lành mạnh
Tập trung lành mạnh cũng ra kết quả. Nhưng trong quá trình tập trung, mình không bị mệt. Mình ổn định, đều đều, dễ chịu, và những người cùng tham gia với mình cũng được lây năng lượng đó.
Mọi người đã từng làm việc với team, với đồng đội, với con, với chồng, với nhân viên, với sếp chưa? Có lúc ai cũng rất tập trung, mà ai cũng căng thẳng với nhau, khó chịu với nhau: “Nhanh lên, lấy cái này, nhớ chưa.” Ngược lại có những lúc tập trung mà rất nhịp nhàng, rất thuận, rất dễ, phối hợp với nhau. Đó là một trải nghiệm tập trung lành mạnh cho nhiều bên.
Khi nó có mặt thì không chỉ có kết quả, mà mối quan hệ giữa người với người cũng được xây chắc lên qua đó. Không có nghĩa là những người này không có vấn đề với nhau. Họ vẫn có mâu thuẫn, vẫn có khác biệt, nhưng cách họ xử lý rất lành mạnh.
Đời sống được hài hòa, mình không lấn sân sang những phần khác. Làm ra làm, chơi ra chơi.
Và khi kết quả tới, mình không bị dính vào đó. Kết quả tới thì mình đón nhận và điều chỉnh. Thắng không kiêu, bại không nản.
Tập trung lành mạnh cũng không có nghĩa là chill. Vẫn rất nghiêm túc, rất đàng hoàng với việc đó, chỉ là có một lộ trình rất rõ.
Khánh rất muốn mời mọi người được trải nghiệm và được sống với kiểu tập trung này. Vì những dạng tập trung không lành mạnh làm đứt gãy quá trình, khiến mình trả giá về sức khỏe, tinh thần, mối quan hệ, tổng thể cuộc sống, và không tạo ra được kết quả bền vững. Câu hỏi là: làm sao để vừa đạt được kết quả, vừa có một trải nghiệm lành mạnh, chất lượng và hài hòa với toàn cục cuộc sống?
ĐỔI CÁCH NHÌN: TẬP TRUNG LÀ MỘT QUÁ TRÌNH
Điều đầu tiên là đổi mindset. Không nhìn sự tập trung theo từng buổi nữa.
Khi mọi người đọc sách, đọc những mẹo, hướng dẫn của chuyên gia về hiệu suất, về quản trị tập trung, về làm việc sâu, thường mọi người sẽ được nghe những lời khuyên để cải thiện chất lượng tập trung theo từng buổi. Làm sao để 45 phút, 60 phút, 3 tiếng làm việc này thật hiệu quả. Đó là cách đa số mọi người tiếp cận, và nhận về những mẹo, những tip để tập trung trong khoảng thời gian cố định đó.
Nhưng qua trải nghiệm thực tế mấy năm gần đây và đồng hành với khách hàng để tối ưu hiệu suất, Khánh thấy đây là một cách tiếp cận phổ biến nhưng thiếu hiệu quả, và sai lầm.
Áp dụng những tip đó, đôi khi mọi người vẫn có những buổi làm việc rất sâu và chất lượng. Nhưng nó không ổn định, vì nó phụ thuộc vào rất nhiều thứ.
Phụ thuộc vào sức khỏe: có ngày tỉnh táo thì làm rất dễ, có ngày thiếu ngủ thì cỡ nào cũng không tập trung được.
Phụ thuộc vào cảm hứng, vào ý chí. Mình có một mục tiêu rất lớn, thấy nó quan trọng, ý nghĩa, deadline tới gấp. Nhưng gia đình có chuyện một cái là mình lo liền, không tập trung được. Hay hai người đang yêu nhau, giận nhau một câu thôi. Dù biết mục tiêu đó quan trọng thế nào, lúc đó vẫn không tập trung nổi.
Phụ thuộc vào ngoại cảnh: trời mưa, có những lúc lụt ngập, cũng ảnh hưởng. Rồi những việc gấp: đang tập trung vào một task thì khách hàng gọi “em ơi cái này sao”, sếp kêu “có việc mới, anh tin em lắm mới giao cho em đó”. Những tháng sắp tới cũng bị ảnh hưởng theo, kể cả sự tập trung mình đã lên kế hoạch từ trước.
Nên nếu tư duy của mình là đi tìm mẹo cho từng buổi, thì sẽ rất khó cho mọi người.
Khánh mời mọi người đổi cách tiếp cận: thay vì tập trung vào từng buổi, nhìn nó là một quá trình, một lộ trình dài, một con đường dài. Một dự án ba tháng, sáu tháng thì nhìn theo ba tháng, sáu tháng. Có những dự án còn dài hơn, như chuyện con cái: mục tiêu của mình trong chuyện đó là gì?
Nhìn theo lộ trình như vậy, dù có lên xuống, lên xuống, nhưng xét trên một khung thời gian dài thì sự ổn định cao hơn, và mức độ bị chi phối bởi việc gấp, ngoại cảnh, hay những thay đổi của chính mình sẽ giảm đi.
Từ cách nhìn đó, có ba điều cần luyện.
ĐIỀU 1 · RÕ ĐIỀU MÌNH MUỐN
Điều đầu tiên, rất quan trọng: xác định được ưu tiên của mình. Trong chương trình Flow, Khánh gọi đây là con đường (WAY). Để xác định con đường, mọi người viết lần lượt từng câu.
Câu 1 · Mình đang ưu tiên điều gì?
Nếu câu này khó, đổi sang: Với mình hiện tại, cái gì là quan trọng? hoặc Mình muốn dành thời gian cho điều gì? Câu trả lời thường là những đối tượng, con người hay khía cạnh: công việc, tài chính, bản thân, sức khỏe, con cái, gia đình, người yêu, sự nghiệp.
Câu này mọi người quen quá rồi. Nhưng đừng để cái quen, cái đơn giản lừa mình. Đôi khi mình nghĩ mình đã biết rõ, nhưng não mình thì không nhớ. Mình nói chuyện quan trọng nhất là kiếm tiền, mà trong cuộc sống mình không tập trung vào kiếm tiền, vì bản thân não mình chưa thấy đó là ưu tiên. Mình nói sức khỏe phải tốt lên, mà trong một ngày mình vẫn thức khuya, vẫn ăn đồ ăn nhanh, vẫn không tập thể dục. Đó là khác nhau giữa điều mình viết ra và điều não mình đang hiểu. Nên phải viết.
Câu 2 · Ưu tiên điều đó thì kết quả mình muốn nhìn thấy là gì? Nó mang lại điều gì cho mình?
Câu 3 · Việc quan trọng là gì? Mình làm được rất nhiều thứ, nhưng thật sự chỉ một việc, hoặc ba việc thôi, mà nếu tập trung làm đủ chất lượng thì ra được kết quả đó. Đó là việc gì?
Câu 4 · Thời gian mình sẵn sàng bỏ ra theo ngày, theo tuần, theo tháng là bao nhiêu? Nghĩ cụ thể: mỗi ngày bao nhiêu tiếng. Có người theo tuần, có người theo tháng, tùy mỗi người.
Hai nguyên tắc khi viết:
Viết ra để rõ. Chưa cần hoàn hảo, chưa cần chắc chắn đúng sai. Không có mong muốn nào đúng, không có mong muốn nào sai.
Nó luôn có thể điều chỉnh dựa trên thực tế. Hôm nay viết vậy, nhưng khi vào thực tế mình sống, mình làm, mình lăn lộn, mình thử, nếu nó thay đổi thì cứ thoải mái cho nó thay đổi.
Khánh lấy con số tài chính cho dễ hình dung. Hôm nay mình ghi mục tiêu một trăm triệu một tháng. Vào thực tế mình thấy mình là người đơn giản, không có nhiều nhu cầu tiêu xài, không muốn du lịch, ăn nhà hàng cũng không quan trọng. Nhưng mình lại thấy mình có nhu cầu đóng góp cho trẻ em ở nhiều nơi, nên chỉnh mục tiêu lên hai trăm triệu. Ý là nó thay đổi được, đừng căng thẳng chuyện này. Quan trọng nhất là liệt kê ra để rõ.
Ví dụ của Khánh. Khánh đang ưu tiên lan tỏa lối sống Flow. Kết quả Khánh muốn thấy là mọi người đạt được kết quả một cách bền vững, có sự tập trung lành mạnh, có sự vững vàng về nội tâm và về chất lượng hành động. Việc quan trọng của Khánh là gặp được người cần gặp: những người có nhu cầu, những anh chị em đang muốn sống như thế. Để làm được việc quan trọng đó, mỗi ngày Khánh có ít nhất một điểm chạm, hẹn nói chuyện ít nhất một người; mỗi tháng có một buổi Open Space.
Có cái này rồi, lịch biểu, agenda, timeline trong ngày tự nhiên rõ ra. Khánh luôn có một cái lịch rất rõ cho tuần, cho tháng của mình.
Nhưng lúc này sẽ có câu hỏi: Tôi lên lịch như vậy mà tôi không làm được. Biết rồi, mà khi ngồi vào làm thì không ưu tiên làm, cứ làm những việc không phải suy nghĩ. Đó là khoảng cách giữa những gì mình muốn và những gì diễn ra thực tế. Và đó là lúc cần điều thứ hai.
ĐIỀU 2 · THẤY CÁI GÌ ĐANG LẤY ĐI SỰ CHÚ Ý CỦA MÌNH
Thường mình có khuynh hướng sửa hành vi. Tôi muốn làm việc A mà khi vào làm thì tôi làm việc B, vậy làm sao để đừng làm việc B nữa? Làm sao để không xao nhãng nữa, tập trung hơn, làm việc sâu hơn, có nhiều động lực hơn, cam kết hơn, kỷ luật hơn?
Nhưng làm như vậy không bao giờ nâng được khả năng tập trung lên. Mình chỉ giải quyết từng vụ việc thôi.
Điều rất quan trọng là: phải rõ được cái gì đang lấy đi sự chú ý của mình. Không có nghĩa là mình không giải quyết vấn đề để tập trung hơn. Nhưng trong thực tế, mình phải liên tục quan sát được kẻ đang lấy đi sự chú ý của mình là ai.
Vì nếu không biết nguồn cơn, mình mãi bị động, mãi chỉ thấy hiện tượng. Tôi muốn đọc sách mà không đọc được. Tôi thấy chán, thấy nản, thấy lười, mất cảm hứng, mất động lực, thấy lo lắng, suy nghĩ nhiều, đầu óc lan man. Đó là những hiện tượng, không phải bản chất. Câu hỏi là: cái bản chất ở dưới là gì, mà khi mình muốn làm những điều mình muốn, lại có những hiện tượng này?
“Lấy đi sự chú ý” nghĩa đơn giản thôi. Đang muốn đọc tài liệu mà cứ nghĩ chuyện khác, đó là sự chú ý bị lấy đi. Đang ngồi nói chuyện mà ai đó gọi “Khánh ơi”, Khánh quay lại, sự chú ý bị cái âm thanh đó lấy đi. Đang muốn nghĩ ý tưởng cho công việc mà đầu cứ nhớ người yêu, sự chú ý chạy từ công việc sang người yêu.
Cái này không khó. Không cần biết thêm kiến thức mới, không cần đọc thêm cuốn sách nào, không cần học thêm kỹ năng nào. Chỉ một việc duy nhất: quan sát chính mình. Quan sát ngày của mình, quan sát hiện tượng của mình. Khi quan sát, mọi người sẽ thấy từng lớp.
Lớp 1 · Những thứ bên ngoài. Từ sáng tới chiều, sự chú ý bị lấy đi bởi điện thoại, tin tức, Instagram, YouTube, tin nhắn. Bởi một người nào đó: khách hàng, sếp, nhân viên, con, ba mẹ, người yêu. Bởi những việc từ trên trời rơi xuống, gấp. Mình dễ thấy những bạn này kéo mình ra khỏi việc mình muốn làm. Nhưng nếu chỉ thấy lớp này thì chưa nâng được năng lực tập trung, vì đây là những thứ hiển nhiên, ngày nào cũng có, không thay đổi được.
Lớp 2 · Mối liên hệ giữa mình và những thứ đó. Khi điện thoại xuất hiện, tin nhắn xuất hiện, người nào đó xuất hiện, việc gấp xuất hiện, nó tạo cho mình cảm giác gì, trạng thái gì, hành vi gì? Lúc đó mình cảm giác gì, suy nghĩ gì, phản ứng ra sao? Niềm tin thì khó thấy hơn, chưa cần quan sát. Chỉ cần mấy cái dễ thấy này.
Ví dụ ngồi vào một việc, mình có khuynh hướng muốn làm những việc không phải suy nghĩ. Lúc đó cảm giác là hơi nản, hơi chán, hơi khó, nên né qua làm việc khác dễ hơn. Hoặc đang làm việc, ai đó nói một câu, mình bực lên.
Khánh có một chuyện hay chia sẻ. Hồi xưa làm ở một vài công ty cũ, có những thời điểm ngồi làm ở bàn trong văn phòng mà cứ thấy sợ, vì có ai đó ngồi sau lưng. Cảm giác bất an, không an toàn. Lúc đó không tập trung được.
Lớp 3 · Cái đang vận hành đời sống của mình. Vì sao lớp này quan trọng? Vì cuộc sống thực tế không diễn ra trên cái lịch mình đặt, mà trên thời gian mình thực sự tiêu xài cho nó. Thấy được, mình mới thấy rõ mình đang thực sự sống cho cái gì, cái gì đang thúc đẩy, đang vận hành cuộc sống của mình. Những chữ này hơi khó hiểu: hệ điều hành bên trong, hạt giống, mô thức. Đại loại là những gì liên quan tới hệ giá trị, nguyên tắc sống, và những nhu cầu tiềm ẩn.
Ví dụ nhu cầu thoải mái. Cách cuộc sống bây giờ vận hành khiến mình thích sự thoải mái, thích niềm vui ngắn, niềm vui nhanh. Bất kỳ khi nào bị đưa vào một tình huống không thoải mái là mình không chịu, tự động tìm một cái gì thoải mái nhanh. Rõ ràng 15 phút học tiếng Anh so với 15 phút lướt Facebook, thì lướt Facebook thoải mái hơn. Rõ ràng một cuộc nói chuyện nghiêm túc với người thân, có thể cãi nhau, phải thẳng thắn, phải đối diện nỗi lo của mình, sẽ không thoải mái bằng “thôi hai đứa dẫn nhau đi ăn đi”.
Nhu cầu đó âm thầm vận hành đời sống của mình, khiến mình chọn những thứ dễ hơn, vui hơn, thoải mái hơn, nhưng chưa chắc tạo ra kết quả mình mong muốn. Khánh cố tình dùng một chữ hơi nặng cho dễ nhớ: nó đang âm thầm thao túng mình.
Không phải thứ gì lấy đi sự chú ý cũng là không lành mạnh. Có rất nhiều thứ lấy đi sự chú ý mà rất tốt. Đôi khi mình động lòng trước một hình ảnh đẹp. Hoặc động lòng trước một hình ảnh xót xa: Khánh thấy những em bé ở vùng chiến sự đi xin đồ ăn, không kìm lòng được, dừng lại liền. Nó lấy đi sự chú ý, đúng. Nhưng khi quan sát lại, Khánh thấy đó là một sự chú ý rất lành mạnh, vì nó khơi lên lòng trắc ẩn, lòng thương con người. Khánh nghĩ nếu mình sống vì chuyện đó thì mình dễ ngủ, yên lòng, ngủ ngon.
Ngược lại có những thứ lấy đi sự chú ý mà khiến mình không ngủ ngon, không yên lòng, bực bội, khó chịu. Người ta nói xấu nhau, chửi nhau, bóc phốt nhau. Đọc thì cuốn, đọc xong thấy đã thiệt, hài lòng thiệt. Nhưng nghĩ kỹ thì trong lòng mình đang nuôi một cái gì đó rất bạo lực. Cái này không cho mình ngủ ngon được.
Nên tiêu chí để phân biệt: nó có cho mình ngủ ngon, yên lòng không. Mình cần sự rõ ràng để quyết định được.
Khi nhận diện được, mọi người sẽ thấy có ba nhóm hay lấy đi sự chú ý:
- Những điều mình thực sự muốn: ý nghĩa công việc, gia đình, mục tiêu tài chính, phát triển bản thân. Dành thời gian cho nó thì rất tốt cho cuộc sống.
- Những điều mình thực sự không muốn: so sánh, đố kỵ, khó chịu với người khác, lo lắng, bất an. Đang ngồi nói chuyện, mẹ kể “con nhà kia vừa mua nhà đó, nó giỏi lắm”, tự nhiên lòng mình xao động liền. Bạn đăng bài được mười like, mình đăng được hai like, sự so sánh xuất hiện là mình không yên được.
- Không chịu được sự đều đều. Nó âm thầm, chẳng lành mạnh cũng chẳng không lành mạnh. Chỉ là thấy chán, thấy yên quá, boring quá. Cứ đều đều là không chịu được, cuộc sống phải bận rộn lên, bùng nổ lên, phấn khích lên. Ngồi yên là chán, phải có cái gì để làm. Mọi người có bao giờ thấy vậy không?
Rõ điều mình muốn, và rõ cái gì lấy đi sự chú ý. Còn một năng lực nằm giữa hai điều đó.
ĐIỀU 3 · HIỆN DIỆN VỚI HIỆN TẠI
Hiện diện là ở lại được với hiện tại của mình. Nó hiện ra thành những điều rất cụ thể.
Ngồi yên được, ngay cả những lúc nhàm chán, những lúc không có gì hết.
Khánh lấy một ví dụ mà Khánh tin nhiều anh chị em giống Khánh lắm: khi ngồi, mọi người có để ý chân mình hay gác qua gác lại không? Không ngồi yên được một tư thế, hai chân không chạm đất được lâu, cứ phải quăng qua quăng lại. Hay tay cứ lao xao, cơ thể cứ xoay qua xoay lại. Đó là một trong những dấu hiệu mình chưa ngồi yên được.
Một dấu hiệu rất nhỏ, mà ảnh hưởng nhiều lắm, kể cả trong cuộc họp. Ngồi họp, cơ thể mình tạo ra một thần thái, một phong thái cho người khác nhìn thấy liền. Người đối diện không ý thức được đâu, nhưng họ cảm nhận được phong thái của mình qua đó. Chỉ là mình chưa yên, chưa có cái vững chãi, cái mà mình hay gọi là thần thái, khí chất.
Làm một việc một lúc. Không làm nhiều việc một lúc, dù đó là việc lớn hay nhỏ, khó hay dễ, quan trọng hay không, đơn giản hay phức tạp. Vì nếu việc đơn giản mà mình không làm được một lúc một việc, thì làm sao có cửa vào tập trung làm việc quan trọng?
Đánh răng thì chỉ đánh răng. Gấp quần áo thì chỉ gấp quần áo, không vừa làm vừa nghe nhạc. Khánh thì bị cái tật đó, vừa gấp đồ vừa nghe bản tin thể thao.
Cái này hay ở một chỗ. Khi đã quen làm một việc một lúc, những cảm xúc khó chịu sẽ không còn tới nữa: lo, sợ hãi, bồn chồn, bất an, thấp thỏm, tức giận. Không có chỗ để tới. Nguyên tắc nhẹ nhàng thôi: não mình giống một căn phòng. Phòng trống thì chắc chắn có thứ khác lấp vào. Phòng đầy rồi thì thứ khác không vào được nữa. Khi sự chú ý đã hướng trọn cho quần áo mình đang gấp, thì không còn chỗ cho những bạn khác tới chơi.
Có người sẽ nói: “Chị đang gấp quần áo mà chị vẫn lo đây.” Đó là vì lúc đó cơ thể gấp quần áo, nhưng cái đầu không để ý quần áo. Cái đầu đang ở deadline chưa xong, bài tập chưa giải. Cơ thể ngồi với quần áo, mà cái đầu không ngồi với quần áo.
Trọn vẹn là vậy. Anh chị em nào đang yêu, muốn yêu trọn vẹn thì cũng là như vậy: cả tâm hồn, cơ thể và trí óc dành cho điều đó.
Quay lại được. Trong thực tế mình sẽ bị kéo đi, chắc chắn. Cơ bắp quan trọng không phải là không bị kéo đi, mà là quay lại được. Năng lực hiện diện được xây khi mình liên tục quay lại. Một ngày bị kéo đi cả trăm lần, cả ngàn lần cũng không sao. Trong một ngàn lần đó, mình quay lại được khoảng mười lần thôi, là cơ bắp đã tăng lên rồi.
Dung chứa được cảm giác dễ chịu lẫn khó chịu. Khánh dùng chữ cảm giác, không phải cảm xúc. Cảm giác là những thứ hiện lên trên cơ thể: khó chịu, dễ chịu, đau ở lồng ngực, ở bụng, căng ở vai. Mình ở lại được với cảm giác đó. Giống như ăn một món ngon, mình ở lại với cảm giác ngon, nhai chậm thôi để tiếp xúc trọn vẹn với cái ngon. Những điều này giúp khả năng dung chứa tăng lên, mình hiện diện hơn.
Không cần sửa cái lấy đi sự chú ý, chỉ cần tập ở lại khi nó xuất hiện. Nhiều anh chị em trước khi tới với Khánh đi theo trường phái chữa lành, hoặc xử lý vấn đề. Giả sử mọi người rất giỏi trong chuyện biết cái gì lấy đi sự chú ý của mình, ví dụ một tổn thương trong quá khứ. Bất kỳ khi nào có gì gần gũi với tổn thương đó là đau lòng, tức giận, sợ hãi, bất an liền. Khuynh hướng là đi chữa lành tổn thương đó, hoặc nói chuyện với những người đã gây ra nó. Nhưng cách đó không giúp gì cho chuyện tập trung. Việc mình tập là ở lại với nó những lúc nó xuất hiện thôi. Đâu phải lúc nào nó cũng xuất hiện.
Với Khánh, có những lúc thứ lấy đi sự chú ý là hình ảnh cá nhân: muốn hình ảnh mình thật đẹp, thật xịn, thật sang, muốn thể hiện bản thân, muốn làm ầm lên. Khánh thấy được chuyện đó, nhưng không cần sửa nó. Chỉ cần tập hiện diện. Lúc đó những bạn lấy đi sự chú ý không lành mạnh tự động ngủ yên, không làm phiền mình nữa.
BA ĐIỀU, MỘT NĂNG LỰC
Vậy để có một sự tập trung lành mạnh, ba điều quan trọng là:
- Làm rõ điều mình muốn.
- Thấy được cái gì lấy đi sự chú ý của mình.
- Tập hiện diện với hiện tại.
Chừng đó thôi, không cần nhiều hơn. Làm nhiều hơn thì lại béo phì, và chưa chắc phù hợp với mình.
Ba điều này để tập ngày này qua ngày khác. Vì tập trung là một tổ hợp năng lực, không phải một mẹo. Năng lực thì phải tập, không tập thì không có. Tập cái gì? Tập lên kế hoạch, tập quan sát, và tập sống đơn giản: đang làm gì thì thật làm đó. Tập hiện diện là tập uống trà, tập đi bộ, tập gấp đồ, tập chạy, tập đánh răng cho kỹ. Tập quan sát là mỗi ngày đều nhìn lại, quan sát đơn thuần. Mỗi tuần thì lên mục tiêu, lên kế hoạch. Trong cộng đồng Flow, Khánh ngồi với anh chị em cũng chỉ có mấy cái đó thôi, đơn giản vậy, mà thay đổi nhiều lắm.
Khi vòng ba điều này được làm đều, mọi người sẽ có sự sáng suốt ngày càng lớn. Mọi người rất rõ về cuộc đời mình, bức phác thảo tổng thể càng ngày càng rõ hơn.
Và vì là năng lực, nên phải luyện có chủ đích: có hệ thống, có phương pháp, lặp đi lặp lại chính xác, và được hướng dẫn, phản hồi.
BA CÂU HỎI ĐỂ QUAN SÁT
Có vài câu hỏi Khánh hay dùng để quan sát mình. Mọi người dùng thử, câu nào hợp thì giữ.
Mình đang đi đâu đấy? Nhìn về tương lai: mình đang đưa mình đi đâu, và mình có muốn đi hướng đó không.
Điều gì đang diễn ra thế? Nhìn hiện tại: cái gì đang diễn ra trong mình và trong những thứ mình đang đối diện.
Cái gì đang thúc đẩy mình vậy? Nhìn cái vừa diễn ra: điều gì vừa xảy ra đang đẩy mình lúc này.
NHỮNG CÂU HỎI HAY GẶP
Một dự án quan trọng kéo dài ba đến sáu tháng, không né được, thì tập trung lành mạnh trông như thế nào?
Vẫn rất nghiêm túc, rất đàng hoàng với nó. Chỉ khác là mình quản trị cả sáu tháng đó, chứ không chỉ một buổi: mỗi ngày làm gì, mỗi tuần làm gì, mỗi tháng làm gì, nguồn lực hỗ trợ là gì, mình muốn trải nghiệm quá trình đó ra sao.
Nhìn rộng hơn nữa: sáu tháng này đóng góp gì vào cuộc đời mình? Có khi một dự án sáu tháng là một phần của bức tranh ba năm, năm năm. Tầm nhìn thì dài, nhưng để đi tới đó, mỗi ngày mình chỉ cần làm một thứ, mỗi tuần làm gì đó, và chỉ tập trung đúng vào đó. Không cần quá cứng nhắc.
Hình dung mình có một trăm khối thời gian. Một trăm khối đó chia cho một trăm thứ khác nhau thì chất lượng khác hẳn với dồn cho một thứ, hoặc ba thứ, năm thứ. Câu hỏi là làm sao thiết kế để mỗi khối thời gian mỗi ngày đang đóng góp cho một điều ở phía xa.
Khi dự án là một phần của bức tranh, hết dự án mình vẫn sống tiếp với bức tranh đó. Còn không thì thường hết dự án là mình xả hơi, rồi bị ngắt quãng.
Bị cuốn vào việc tới mức quên ăn quên ngủ, mình thích lắm mà không dừng được, thì có phải là flow không?
Đây là một hiện tượng rất phổ biến. Khánh cũng vậy: làm việc rồi là không dừng được, làm quá giờ hoài, về ngồi ăn cơm mà đầu vẫn lùng bùng chuyện công việc. Khánh quan sát được là nó không lành mạnh. Đơn giản là trạng thái đó Khánh kéo dài được hai tuần thôi. Hai tuần sau là tụt hết cảm hứng, ì luôn. Cứ lên xuống thất thường như vậy.
Lúc đó là mình đang để dự án, mục tiêu dẫn dắt cuộc sống của mình, thay vì mình là người dẫn dắt nó. Khác nhau nằm ở chỗ: thường người ta chỉ nói tập trung trong một buổi, tập trung được bao lâu, đọc sách được ba tiếng, làm việc được hai tiếng liên tục. Cách tiếp cận của mình là quá trình. Tập trung trong một quá trình khác với tập trung trong một buổi; chỉ nhìn một buổi thì góc nhìn bị hẹp lại.
Phụ nữ multitask giỏi hơn đàn ông, có đúng không?
Mọi người hay nhầm giữa hai chuyện. Một là có nhiều vai trò (multi-role): đi làm, gia đình, tài chính, sức khỏe, mỗi vai trò một mục tiêu, và mình cần sắp xếp nguồn lực thời gian, sức lực để các vai trò cùng phát triển. Nhìn chung các bạn nữ có thể dễ hơn về mặt tự nhiên, nhưng đó là phổ quát thôi, từng người thì chưa chắc. Có bạn nữ chỉ tập trung làm việc được, những thứ khác phải nhờ người khác. Có bạn nam lại rất hài hòa. Đây là năng lực luyện được, thuộc khả năng quản trị dự án của mỗi người, cũng là một năng lực quan trọng của lãnh đạo tự thân.
Hai là multitask theo nghĩa mình bị switch liên tục: đang ngồi việc này, nghĩ việc kia, đầu rối liên tục. Cái này người trưởng thành bây giờ hay gặp, vì mình đã bị luyện như vậy rồi. Nó không lành mạnh, và làm hiệu quả làm việc giảm sút.
KHI NÀO CẦN MỘT NGUỒN LỰC HỖ TRỢ
Trong thực tế, khi đang tập trung vào một vấn đề, một mục tiêu, một hiện trạng mà thấy rất khó, vì ngồi vào là suy nghĩ quá nhiều, hoặc lan man sang chỗ khác, hoặc cảm xúc xáo động rất mạnh, không ổn định được, hoặc đã tập trung, đã cố gắng rồi mà không có ý tưởng, không có lối ra, không thấy gì mới.
Lúc đó có nghĩa là năng lực tập trung của mình đang ở một mức, còn điều mình cần thì ở một mức khác. Khoảng cách đó cần một nguồn lực hỗ trợ phù hợp.
ĐẾN MỘT NGÀY
Khánh chia sẻ một cảm giác rất cá nhân.
Đến một ngày, nhờ quan sát đều, mọi người thấy điều mình muốn tập trung đủ rõ ràng và đủ lớn, thì lúc đó mình sẽ không còn quan tâm tới chuyện quản trị sự tập trung nữa.
Vì lúc đó, não mình và bản thân mình tự động không để ý những gì không liên quan. Không rảnh đâu mà để ý. Mình không cần phải nghĩ làm sao để tập trung hơn nữa, vì mình biết quá rõ, ngày nào mình cũng sống vậy thôi. Mỗi sáng mở mắt dậy, mình rất rõ hôm nay mình muốn tạo ra cái gì, muốn gặp ai, muốn làm gì. Nó rõ và đều đặn mỗi ngày như vậy.
Rồi sẽ đến lúc như vậy. Và sẽ đến sớm thôi, nếu mọi người duy trì đủ vòng quan sát: rõ điều mình muốn tập trung, thấy cái gì đang lấy đi sự chú ý, và tập sống hiện diện. Làm đủ, làm đều, là nó ra trạng thái đó.
HAI TUẦN ĐẦU TIÊN
Tuần 1 · Quan sát. Đầu tuần viết bốn câu của điều 1 cho một ưu tiên. Mỗi tối dành 2 phút, hỏi mình một trong ba câu hỏi quan sát, ghi một dòng: hôm nay cái gì lấy đi sự chú ý của mình, lúc đó mình cảm giác gì.
Tuần 2 · Hiện diện. Chọn một việc nhỏ hằng ngày (đánh răng, gấp đồ, uống trà, đi bộ), làm đúng một việc đó thôi. Bị kéo đi thì quay lại. Cuối tuần đọc lại bốn câu ở tuần 1, chỉnh nếu thực tế đã khác.
TRANG VIẾT
- Sau khi đọc tài liệu này, mình muốn có được điều gì?
- Gần đây mình đang tập trung tốt vào điều gì mà không tốn nhiều công sức? Cái gì giúp mình giữ đà đó?
- Mình đang ưu tiên điều gì? Kết quả mình muốn thấy là gì? Một đến ba việc quan trọng nhất là gì? Thời gian mình sẵn sàng dành theo ngày, tuần, tháng?
- Tuần này cái gì hay lấy đi sự chú ý của mình nhất? Lúc đó mình cảm giác gì, nghĩ gì, phản ứng ra sao? Nó có cho mình ngủ ngon không?
- Điều mình mang về sau tài liệu này là gì?
Nếu mọi người đang đứng trước một chuyện cụ thể mà rất khó tập trung, nghĩ mãi không dừng, cảm xúc xáo động mạnh, hoặc cố mãi chưa thấy lối ra, mình có thể ngồi lại để nhìn kỹ cùng nhau:
https://calendly.com/uongduykhanh/60min
Khánh
Live in Flow
Flowletter
Live in Flow sẽ gửi lịch sự kiện và những bài viết chất lượng giúp bạn nâng cao năng lực lãnh đạo tự thân và tạo ra sự thay đổi bền vững.
Muốn luyện điều này cùng một nhóm nhỏ, trên chính tình huống thật của bạn?
Tìm hiểu chương trình Flow →Flowletter · sáng Chủ nhật
Mỗi tuần một lá thư, đọc trong 3 phút
Một ý đáng ngẫm của tuần, một việc nhỏ để thử, và lịch Open Space sắp tới. Không spam, hủy lúc nào cũng được.







